Tinh thần Bauhaus và bài toán dung hòa giữa bảo tồn với phát triển đô thị

Khác với cách tiếp cận chỉ giới thiệu các công trình tiêu biểu, tọa đàm đặt trọng tâm vào câu hỏi: Điều gì khiến một không gian trở thành nơi con người cảm thấy thuộc về? Một công trình từ nhà ở, không gian công cộng đến các công trình đô thị, đều tham gia định hình cách con người sinh hoạt, tương tác, ghi nhớ và xây dựng mối quan hệ với môi trường xung quanh.

Trong phần trình bày đầu tiên, KTS. Thu Alexander Quynh - giảng viên Trường Đại học Việt - Đức chia sẻ những nền tảng quan trọng của kiến trúc Đức như tư tưởng Bauhaus, cách tổ chức không gian, lựa chọn vật liệu, xử lý ánh sáng và phát triển các công trình trong mối liên hệ với bối cảnh lịch sử. Theo diễn giả, giá trị của Bauhaus không chỉ nằm ở hình thức tối giản thường được biết đến, mà quan trọng hơn là tư duy kết nối giữa nghệ thuật, kỹ thuật, công nghiệp và đời sống. Thay vì xem công trình cũ là giới hạn của sáng tạo, nhiều dự án tại Đức lựa chọn bảo tồn các lớp dấu tích lịch sử, cấu trúc không gian hoặc vật liệu hiện hữu, sau đó tích hợp vào thiết kế mới.

Từ góc nhìn nghề nghiệp, KTS. Thu Alexander Quynh cho rằng kiến trúc sư cần trở thành “người đọc lịch sử” của địa điểm, trước khi đưa ra giải pháp can thiệp. Mỗi công trình đều tồn tại trong một bối cảnh cụ thể, nơi có ký ức, văn hóa và những giá trị đã được hình thành qua thời gian. Vì vậy, thiết kế mới không chỉ là tạo ra cái mới mà còn là quá trình tiếp nối, đối thoại giữa quá khứ và hiện tại. Những kinh nghiệm từ kiến trúc Đức cũng đặt ra nhiều suy ngẫm đối với các đô thị Việt Nam, nơi đang đứng trước yêu cầu phát triển hạ tầng, mở rộng không gian sống nhưng đồng thời cần bảo vệ các giá trị lịch sử, văn hóa và bản sắc địa phương.

Từ kinh nghiệm quốc tế đến giá trị bản địa trong kiến trúc Việt Nam

Tiếp nối câu chuyện về kiến trúc Đức, ThS.KTS Phan Lâm Nhật Nam - giảng viên UAH trình bày những quan sát về công trình mới và công trình bảo tồn tại Đức, đối chiếu với kinh nghiệm nghiên cứu, giảng dạy và thực hành kiến trúc tại miền Nam Việt Nam. Theo đó, ThS. KTS. Phan Lâm Nhật Nam cho rằng việc tiếp cận một nền kiến trúc khác không nên dẫn đến sự sao chép hình thức. Giá trị của việc học hỏi nằm ở khả năng nhìn lại nơi mình đang sống bằng một hệ quy chiếu rộng hơn.

Theo Thầy, những kinh nghiệm của kiến trúc bản địa miền Nam Việt Nam vẫn chứa đựng nhiều giải pháp phù hợp với đời sống hiện đại. Mái hiên, sân trong, khoảng đệm, hệ cửa, không gian bán mở, khu vực sinh hoạt chung, cách bố trí bếp và sự liên thông giữa trong nhà với ngoài trời đều phản ánh sự thích ứng lâu dài với khí hậu, cấu trúc gia đình và tập quán sinh hoạt. Vấn đề đặt ra không phải là phục dựng nguyên trạng hình thức nhà ở truyền thống, mà là nhận diện nguyên lý phía sau những cấu trúc ấy. Khi được nghiên cứu thấu đáo, các kinh nghiệm về thông gió, che nắng, tổ chức không gian linh hoạt, sử dụng vật liệu địa phương và duy trì quan hệ cộng đồng có thể tiếp tục phát huy giá trị trong kiến trúc đương đại.

“​Hiểu về một nền văn hóa khác cũng chính là cách để chúng ta cảm nhận sâu sắc hơn nơi mình đang sống”, ThS.KTS Phan Lâm Nhật Nam nhấn mạnh. Đây cũng là hướng tiếp cận đang được quan tâm trong đào tạo kiến trúc: giúp sinh viên không chỉ học về hình thức thiết kế mà còn hiểu sâu hơn về con người, môi trường và bối cảnh xã hội.

Trong phần tọa đàm, ThS.KTS Ninh Việt Anh - giảng viên UAH cùng các diễn giả tiếp tục trao đổi về vai trò của người kiến trúc sư trước những thay đổi của đô thị hiện nay. Các diễn giả đều đồng thuận rằng sự lựa chọn giữa truyền thống và hiện đại, phương Đông và phương Tây không nên được nhìn nhận như những đối lập. Điều quan trọng là tìm ra giải pháp phù hợp với nhu cầu sử dụng, điều kiện tự nhiên, văn hóa và khả năng phát triển lâu dài của từng địa phương.

Phần giao lưu với khán giả cũng ghi nhận nhiều câu hỏi xoay quanh bản sắc kiến trúc, xu hướng toàn cầu hóa và trách nhiệm xã hội của người làm nghề. Qua các trao đổi, các diễn giả thống nhất rằng bản sắc không chỉ nằm ở hình thức công trình mà còn thể hiện qua cách con người tổ chức đời sống, kết nối cộng đồng và tương tác với không gian xung quanh.

Khép lại chương trình, tọa đàm “Kiến trúc Đức: Nghệ thuật của không gian và nơi chốn” đã mang đến nhiều góc nhìn chuyên môn về kiến trúc, bảo tồn và phát triển đô thị. Từ câu chuyện Bauhaus, kinh nghiệm bảo tồn di sản tại Đức đến những giá trị trong kiến trúc bản địa Việt Nam, các nội dung trao đổi đều hướng đến một quan điểm chung: kiến trúc cần bắt đầu từ sự thấu hiểu con người và bối cảnh. Đây cũng là những giá trị mà UAH hướng tới trong đào tạo: trang bị cho người học tư duy thiết kế toàn diện, khả năng tiếp nhận tri thức quốc tế nhưng đồng thời biết phát hiện, gìn giữ và phát triển những giá trị riêng của môi trường sống Việt Nam.