Suối nguồn 100 năm và dấu ấn nửa thế kỷ phụng sự đất nước

Lịch sử của Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh gắn với hành trình một thế kỷ đào tạo kiến trúc sư tại Việt Nam. Từ năm 1926, hoạt động đào tạo kiến trúc được hình thành tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương ở Hà Nội, trải qua những chặng đường tại Đà Lạt và Sài Gòn trước khi UAH được thành lập ngày 27/10/1976, sau khi đất nước thống nhất. Cột mốc 50 năm vì thế không tách rời truyền thống nghề nghiệp đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ, đồng thời đánh dấu chặng đường phát triển của một cơ sở giáo dục đại học trong bối cảnh đất nước bước vào thời kỳ tái thiết và xây dựng.

Từ nền tảng đào tạo kiến trúc, Nhà trường từng bước mở rộng các lĩnh vực quy hoạch, xây dựng, kỹ thuật, mỹ thuật ứng dụng và thiết kế; phát triển hoạt động đào tạo, nghiên cứu gắn với những yêu cầu thực tiễn của Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương phía Nam. Qua mỗi giai đoạn, những thay đổi của nền kinh tế, quá trình đô thị hóa và hội nhập quốc tế đặt ra yêu cầu mới đối với nguồn nhân lực. UAH cũng từng bước điều chỉnh chương trình, phương pháp đào tạo và hoạt động nghiên cứu để đáp ứng sự vận động ấy.

Trong nửa thế kỷ, Nhà trường đã đào tạo 35.182 người tốt nghiệp đại học, gồm 14.577 kiến trúc sư, 14.950 kỹ sư và 5.655 cử nhân; đồng thời đào tạo 1.880 người tốt nghiệp sau đại học, gồm 1.836 thạc sĩ và 44 tiến sĩ. Nhiều thế hệ người học trưởng thành từ UAH đã đảm nhận các vị trí tại cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức nghề nghiệp và cơ sở đào tạo; tham gia vào những lĩnh vực trực tiếp định hình không gian sống, từ thiết kế công trình, quy hoạch đô thị đến quản lý xây dựng và nghiên cứu chuyên môn.

Đóng góp của một trường đại học chuyên ngành không chỉ được thể hiện qua số lượng người tốt nghiệp, mà còn ở năng lực nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của những người được đào tạo. Với kiến trúc và quy hoạch, mỗi quyết định chuyên môn đều có thể tác động đến cảnh quan, môi trường, văn hóa và đời sống cộng đồng. Vì vậy, chất lượng đào tạo tại UAH không chỉ nằm ở kiến thức kỹ thuật hay năng lực sáng tạo, mà còn ở khả năng đặt công việc trong mối quan hệ với con người và bối cảnh nơi chốn.

Hoạt động nghiên cứu khoa học và hợp tác chuyên môn cũng góp phần đưa tri thức từ giảng đường vào thực tiễn. Giảng viên UAH đã tham gia nghiên cứu, tư vấn và phản biện các vấn đề về quy hoạch, nhà ở, giao thông, không gian công cộng và di sản kiến trúc. Đội ngũ giảng viên được Bộ Xây dựng giao chủ trì biên soạn 11 tiêu chuẩn và tài liệu hướng dẫn kỹ thuật trong các lĩnh vực thiết kế, năng lượng, hạ tầng và phát triển đô thị. Mạng lưới 42 đối tác thuộc 21 quốc gia và vùng lãnh thổ mở rộng cơ hội trao đổi học thuật, tiếp cận phương pháp đào tạo mới và phát triển hợp tác quốc tế.

Những hoạt động này cho thấy vai trò của UAH không giới hạn trong phạm vi đào tạo nhân lực. Nhà trường còn có trách nhiệm tham gia giải quyết các vấn đề chuyên môn của ngành, cung cấp luận cứ khoa học và đóng góp giải pháp cho địa phương. Khi đô thị phải đối diện đồng thời với áp lực hạ tầng, nhu cầu nhà ở, yêu cầu bảo tồn di sản và những thách thức môi trường, sự tham gia của các cơ sở đào tạo, nghiên cứu chuyên ngành càng có ý nghĩa.

Đổi mới để đáp ứng những nhiệm vụ phát triển mới

Phát biểu tại lễ kỷ niệm, đồng chí Phạm Minh Hà - Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Thứ trưởng Bộ Xây dựng biểu dương những kết quả mà UAH đạt được trong 50 năm qua, đồng thời đặt các thành tựu ấy trong yêu cầu phát triển mới của ngành Xây dựng và đất nước. Thay mặt lãnh đạo Bộ Xây dựng, Thứ trưởng khẳng định: “Tôi xin được nhiệt liệt hoan nghênh, biểu dương và chúc mừng những kết quả thành tích đóng góp quan trọng của nhà trường trong suốt 50 năm qua đối với sự nghiệp phát triển của ngành xây dựng và sự phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam, trong đó có phạm vi cả nước”.

Sự ghi nhận này đồng thời đi cùng những yêu cầu cụ thể đối với chặng đường tiếp theo. Theo Thứ trưởng, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những chủ trương lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và giáo dục đại học. Những định hướng này đòi hỏi các trường đại học phải đổi mới đồng bộ hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học và quản trị, gắn năng lực chuyên môn với yêu cầu thực tiễn thay vì chỉ tập trung vào việc truyền đạt kiến thức.

Đối với lĩnh vực xây dựng, những nhiệm vụ phát triển tại Thành phố Hồ Chí Minh và khu vực phía Nam đặt ra nhu cầu lớn về nhân lực chất lượng cao. Thứ trưởng nhấn mạnh: “Thực tiễn này đòi hỏi nguồn nhân lực về số lượng và chất lượng cao của ngành kiến trúc, quy hoạch và xây dựng, về quản lý đô thị với các chuyên ngành. Đồng thời, yêu cầu nhà trường phải gắn đào tạo với nhiệm vụ của ngành và nhu cầu thực tiễn của địa phương”.

Từ yêu cầu đó, Bộ Xây dựng đề nghị UAH tiếp tục đổi mới toàn diện hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ; tăng cường tham gia xây dựng cơ chế, chính sách, quy chuẩn, tiêu chuẩn của ngành Xây dựng và giao thông. Đội ngũ giảng viên, nhà khoa học cần phát huy năng lực nghiên cứu để đóng góp trực tiếp vào việc giải quyết những vấn đề kỹ thuật, quy hoạch và phát triển đô thị, nhất là tại khu vực phía Nam và Đồng bằng sông Cửu Long.

Một trong những nhiệm vụ đáng chú ý là phát triển đội ngũ giảng viên có trình độ Tiến sĩ. Tính đến nay, tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ của UAH hiện khoảng 32% - đạt mức cao trong các trường đại học thuộc Bộ Xây dựng; mục tiêu đặt ra là đạt khoảng 40% vào năm 2030 và 45% vào năm 2035. Thứ trưởng nhìn nhận đây là thách thức đối với các ngành kiến trúc, nghệ thuật và kỹ thuật, đòi hỏi Nhà trường xây dựng kế hoạch đào tạo, tuyển dụng và bồi dưỡng đội ngũ phù hợp. 

Thông điệp từ lãnh đạo Bộ đặt ra một yêu cầu xuyên suốt: truyền thống và uy tín cần được chuyển hóa thành năng lực thực thi trong bối cảnh mới. Với UAH, điều đó đồng nghĩa với việc phát huy thế mạnh đào tạo kiến trúc, quy hoạch, xây dựng; đồng thời nâng cao năng lực nghiên cứu, chất lượng đội ngũ và hiệu quả quản trị để đóng góp thiết thực hơn cho ngành và các địa phương.

Giữ gìn bản sắc, kiến tạo di sản cho thế hệ tiếp sau

Trong hành trình một thế kỷ đào tạo Kiến trúc sư và 50 năm xây dựng, phát triển, UAH được hình thành từ sự đóng góp của nhiều thế hệ lãnh đạo, thầy cô giáo, cán bộ, viên chức, người lao động và người học. Có những đóng góp được ghi nhận qua thành tựu chuyên môn, cũng có những cống hiến lặng lẽ trở thành nền nếp, truyền thống của Nhà trường. Theo Hiệu trưởng, di sản quý giá nhất chính là những giá trị đã tạo nên bản sắc UAH: sự nghiêm túc trong học thuật, tinh thần sáng tạo, khả năng kết hợp kỹ thuật với nghệ thuật và văn hóa, cùng trách nhiệm đối với con người và nơi chốn.

Bản sắc ấy không thể được duy trì chỉ bằng niềm tự hào về quá khứ. Nó cần được thể hiện qua chất lượng công việc hằng ngày, sự tận tâm của người thầy, ý thức học tập của sinh viên, tính nghiêm cẩn trong nghiên cứu và lòng tự trọng nghề nghiệp của mỗi người. Với một trường đào tạo kiến trúc, nơi tri thức kỹ thuật gắn chặt với văn hóa và đời sống, những giá trị đó có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng của người hành nghề và những đóng góp mà họ tạo ra cho xã hội. “Di sản của một trường đại học trước hết được lưu giữ trong con người, trong tri thức, trong văn hóa học thuật và những giá trị được tiếp nối qua các thế hệ. Nửa thế kỷ phát triển của Nhà trường là kết quả đóng góp của nhiều thế hệ, từ điều kiện giảng dạy còn gian khó đến quá trình mở rộng ngành nghề, nâng cao chất lượng và hội nhập quốc tế. Sự gắn bó, năng lực chuyên môn và lòng tự trọng nghề nghiệp của các thế hệ cựu sinh viên chính là thước đo chính xác nhất khẳng định uy tín của UAH” - PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật nhận định. 

Nhà trường xác định tiếp tục nâng cao chất lượng đào tạo và chiều sâu học thuật; đổi mới chương trình, phương pháp giảng dạy; phát triển năng lực nghiên cứu, thực hành và tư duy liên ngành. Các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, mô hình thông tin công trình (BIM) và dữ liệu đô thị đang làm thay đổi cách thiết kế, xây dựng và quản lý. UAH cần chủ động đưa những công nghệ này vào đào tạo, phát triển nghiên cứu ứng dụng và hình thành các giải pháp phục vụ thực tiễn, đồng thời bảo đảm nền tảng chuyên môn, tính liêm chính học thuật và trách nhiệm nghề nghiệp.

Trong thông điệp gửi đến các thế hệ tiếp sau, PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật nhấn mạnh: “Truyền thống đã tạo dựng nên một UAH đáng tự hào. Tương lai của Nhà trường sẽ phụ thuộc vào cách mỗi thế hệ tiếp tục gìn giữ, làm giàu và phát triển những giá trị ấy”.

Với chủ đề “Di sản của Tương lai”, UAH xác định tương lai không phải điều được tạo nên chỉ bằng những tuyên bố hay kỳ vọng. Tương lai hình thành từ chất lượng của từng bài giảng, nghiên cứu, đồ án, công trình và quyết định chuyên môn hôm nay. Những giá trị ấy, khi được tiếp tục bồi đắp và trao truyền, sẽ trở thành di sản để các thế hệ sau phát triển, đóng góp cho ngành Xây dựng và sự nghiệp kiến tạo không gian sống của đất nước.