Từ trăn trở đó, ngày 17/9/2026, Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh (UAH) phối hợp cùng Urban Sketchers Vietnam và ConsMedia đồng tổ chức Lễ trao giải, Tọa đàm và Trưng bày tác phẩm Cuộc thi Ký họa - Hội họa & Nhiếp ảnh “Di sản Kiến trúc Hiện đại Việt Nam thế kỷ 20 - KTS Ngô Viết Thụ”. Sự kiện diễn ra đúng dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh cố KTS Ngô Viết Thụ (17/9/1926 - 17/9/2026), đồng thời ghi dấu một giao điểm nhiều ý nghĩa trong dòng chảy 100 năm đào tạo kiến trúc sư tại Việt Nam và chặng đường 50 năm UAH. Chính trong mạch đào tạo ấy, KTS Ngô Viết Thụ từng theo học những năm đầu tại Trường Cao đẳng Kiến trúc Đà Lạt trước khi sang Paris và trở thành người Việt Nam duy nhất đoạt giải Grand Prix de Rome năm 1955.

Giữ lại một chương, hay viết tiếp câu chuyện?

Mỗi công trình kiến trúc đều có một đời sống riêng. Khi thời gian trôi qua, công trình có thể thay đổi công năng, cảnh quan xung quanh biến đổi, những lớp ký ức đô thị chồng lên nhau. Điều còn lại không đơn thuần là hình thức vật chất, mà còn là những giá trị văn hóa, kiến trúc và tinh thần nơi chốn được gửi gắm trong đó. “Mỗi công trình kiến trúc được cảm nhận theo những cách khác nhau, nhưng điểm chung là chúng ta đều nhận ra đó là những giá trị quan trọng của di sản kiến trúc hiện đại”, PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật - Hiệu trưởng UAH bày tỏ. 

Với thế hệ kế thừa, TS.KTS Ngô Viết Nam Sơn (con trai cố KTS. Ngô Viết Thụ) - Chủ tịch NgoViet Architects & Planners cho rằng bên cạnh việc nhìn lại những đóng góp của các kiến trúc sư tiền bối, cần làm sao để tiếp nối di sản tiền nhân trong một bối cảnh phát triển hoàn toàn khác. Phân tích sâu hơn về mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, TS.KTS Ngô Viết Nam Sơn hình dung đô thị như một cuốn sách gồm nhiều chương qua các thời kỳ lịch sử. Việc giữ gìn các công trình di sản tại vùng lõi trung tâm cũ của Sài Gòn, Huế hay Đà Lạt là để giữ lại tính liên tục của bản sắc văn hóa. TS.KTS Ngô Viết Nam Sơn nhận định: “Bảo tồn di sản và sáng tạo bản sắc mới là hai động thái song hành. Việc ứng xử hài hòa với hai yếu tố này phản ánh trình độ văn minh của một đất nước. Chúng ta trân trọng giữ gìn không gian di sản hiện hữu vốn không chiếm diện tích quá lớn, đồng thời có những không gian rộng lớn gấp hàng trăm, hàng ngàn lần ở các vùng đô thị mới để khai phá bản sắc kiến trúc của thế kỷ XXI”.

Ở góc độ nghiên cứu và đào tạo, TS.KTS Phạm Phú Cường - Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM, Trưởng khoa Kiến trúc UAH chỉ ra điểm đặc sắc trong tư duy thiết kế của thế hệ KTS Ngô Viết Thụ. Đó là sự dung hợp giữa tinh thần phương Đông và tính chính xác khoa học phương Tây. Kiến trúc của ông không chỉ mang hơi thở hiện đại tiệm cận với thế giới, mà còn thể hiện tính nơi chốn rõ nét thông qua giải pháp thiết kế thụ động, thích ứng khí hậu nhiệt đới và sự tinh tế trong các chi tiết văn hóa bản địa.

Tầm vóc ấy còn được KTS Khiêm Nguyễn - Phó Chủ tịch AIA Đông Nam Á gợi mở qua cột mốc năm 1962, khi cố kiến trúc sư được bầu làm Viện sĩ danh dự của Viện Kiến trúc sư Hoa Kỳ (AIA). Đây là sự ghi nhận chuyên môn khắt khe từ cộng đồng quốc tế dành cho những đóng góp của ông qua các công trình như Viện Nghiên cứu Hạt nhân Đà Lạt hay Đại học Y Dược TP.HCM ngay từ trước khi thiết kế Dinh Độc Lập.

Những chia sẻ này cũng là tinh thần chủ đạo tại Tọa đàm “Thế hệ trẻ tiếp nối di sản KTS. Ngô Viết Thụ tại các trung tâm lịch sử đô thị: Cơ hội và thách thức”. Từ những công trình tiêu biểu ở Sài Gòn, Đà Lạt và Huế, các diễn giả đã cùng nhận diện giá trị vùng lõi lịch sử, làm rõ ranh giới giữa bảo tồn và phát triển, đồng thời thảo luận về trách nhiệm của thế hệ trẻ. Tròn một thế kỷ sau ngày sinh của tác giả, các công trình của cố KTS Ngô Viết Thụ tiếp tục trở thành chất liệu sống động để giới làm nghề hôm nay đối thoại về bản sắc, nơi chốn và sứ mệnh của kiến trúc sư trước đô thị đương đại.

Từ nét vẽ hôm nay đến những đời sống mới của di sản

Một mái hiên, một khoảng bóng đổ, tỷ lệ của mặt đứng, vật liệu, cảnh quan hay mối quan hệ giữa công trình với đường phố đều có thể trở thành đối tượng quan sát. Ký họa, hội họa và nhiếp ảnh vì thế còn là những phương thức để “đọc” di sản bằng trải nghiệm cá nhân. Từ một hoạt động nghệ thuật, những tác phẩm ấy đồng thời trở thành tư liệu về cách con người hôm nay nhìn nhận các công trình của thế kỷ trước. Mỗi góc máy, nét bút là một lựa chọn; phía sau lựa chọn đó là một cách hiểu về công trình và không gian đô thị.

KTS. Vũ Đức Chiến, Founder Urban Sketchers Vietnam, đại diện Ban Tổ chức, cho biết ông cảm thấy hạnh phúc khi Cuộc thi Ký họa - Hội họa & Nhiếp ảnh “Di sản Kiến trúc Hiện đại Việt Nam thế kỷ 20 - KTS Ngô Viết Thụ” quy tụ những người cùng chia sẻ tình yêu với kiến trúc, di sản và những không gian đô thị nơi mình đang sống. “Thông qua sự kiện, chúng tôi nhận thấy cộng đồng đều dành một tình cảm sâu sắc cho kiến trúc, di sản và không gian đô thị nơi mình sống. Tín hiệu đáng mừng nhất là di sản đã bắt đầu đánh thức tâm thức của thế hệ trẻ, chứng minh các công trình quá khứ vẫn đang mang một đời sống và tinh thần đồng hành cùng hiện tại”, KTS. Vũ Đức Chiến nói. Từ cuộc thi, Ban Tổ chức mong muốn tiếp tục sử dụng ký họa, hội họa và nhiếp ảnh như những ngôn ngữ để ghi nhận di sản, đồng thời hướng đến việc xây dựng nguồn tư liệu cho “di sản số” với sự tham gia của cộng đồng.

Đó là một bước chuyển đáng chú ý trong cách tiếp cận bảo tồn. Mạch kết nối này cũng xuất hiện trong các hoạt động gần đây tại UAH. Trước sự kiện, Dala Design Art Atelier (DDAA) 2026 tại UAH Đà Lạt với chủ đề “Sáng tạo từ Di sản” đã quy tụ sinh viên từ nhiều trường đại học, tạo nên một không gian sáng tạo sôi nổi xoay quanh di sản. Những cuộc gặp gỡ như vậy đưa di sản trở thành chất liệu để quan sát, học tập và sáng tạo, thay vì chỉ là đối tượng được nhìn lại từ khoảng cách của thời gian.

Từ những kết nối đó, sự kiện về KTS. Ngô Viết Thụ tiếp tục tạo ra một không gian chung cho giới chuyên môn, nghệ sĩ và người trẻ. Nhà trường cùng các đơn vị tổ chức, những người có chung mối quan tâm về kiến trúc và văn hóa đã tạo nên một cuộc gặp gỡ mà ở đó di sản được nhìn từ nhiều phía: bằng lịch sử, chuyên môn, nghệ thuật và trải nghiệm cá nhân.

Tại lễ trao giải, Ban Tổ chức trao các giải thưởng ở hai nhóm Ký họa & Hội họa và Nhiếp ảnh, với tổng cộng 31 phần thưởng, gồm 20 giải ở Bảng A và 11 giải ở Bảng B. Các tác phẩm được lựa chọn tiếp tục được giới thiệu trong không gian trưng bày, đưa những công trình kiến trúc hiện đại đến gần hơn với công chúng qua ngôn ngữ thị giác.

Một thế kỷ sau ngày sinh KTS. Ngô Viết Thụ, những công trình của ông vì thế vẫn còn những “chương” chưa được viết hết, vẫn tiếp tục được nghiên cứu, được nhìn bằng những đôi mắt khác, được kể bằng những ngôn ngữ mới và đi vào những đời sống mới. Bảo tồn, sau cùng, có lẽ không chỉ là giữ một công trình đứng lại trước thời gian. Đó còn là giữ cho những giá trị trong công trình ấy tiếp tục được nhận ra, được đối thoại và được trao truyền. Khi thế hệ hôm nay còn muốn đứng trước một di sản để vẽ, để chụp, để nghiên cứu và đặt câu hỏi về tương lai, những chương mới của câu chuyện ấy vẫn đang được viết.