ARCASIA 2026 diễn ra trong khuôn khổ Diễn đàn Kiến trúc sư châu Á lần thứ 23 tại Jaipur, Ấn Độ. Các đồ án Việt Nam tham dự được tuyển chọn từ vòng quốc gia do Hội Kiến trúc sư Việt Nam thực hiện trước khi bước vào vòng thi khu vực cùng các dự án đến từ nhiều quốc gia thành viên ARCASIA.

Panel đồ án The Alluvial Trap của Nguyễn Gia Huy (trái) và Đồ án Roofs Matching của Lê Võ Hồng Phúc (phải)

Bản địa trở thành điểm khởi đầu của ý tưởng

Điểm gặp nhau giữa hai đồ án đoạt giải của sinh viên UAH nằm ở cách các bạn tìm kiếm đề bài từ chính những gì đã tồn tại trong đời sống, thay vì bắt đầu bằng một hình thức kiến trúc có sẵn.

Với Nguyễn Gia Huy (lớp KT21/A4), The Alluvial Trap được phát triển từ đồ án tốt nghiệp, sau khi tìm hiểu “đáy hàng khơi” - một phương thức đánh bắt truyền thống ở miền Tây. Thay vì sao chép hình ảnh của một cấu trúc bản địa, Huy thử đảo ngược chức năng của nó: từ một phương thức “bắt cá” thành hệ thống giữ phù sa, tạo đất và hỗ trợ phục hồi rừng ngập mặn. “Em thích nhất ở việc đồ án không sao chép hình ảnh kiến trúc bản địa, mà cố gắng học từ cách nó vận hành. Kiến trúc chỉ khởi động quá trình, còn phù sa, cây cối và cộng đồng sẽ tiếp tục hoàn thiện nó theo thời gian”, Huy chia sẻ.

Cách tiếp cận ấy cũng xuất hiện ở một địa hình hoàn toàn khác trong Roofs Matching của Lê Võ Hồng Phúc (lớp KT21/A2). Trong một chuyến tình nguyện năm 2024, Phúc nhìn thấy những điểm trường nhỏ ở vùng Tây Nguyên bị bỏ trống. Hình ảnh ấy khiến bạn nhớ đến những ngôi trường mình từng học. Những ngôi trường khiến Phúc trăn trở liệu những công trình đã hoàn thành nhiệm vụ giáo dục ban đầu có thể tiếp tục mang một giá trị mới hay không. Từ đó, Phúc phát triển ý tưởng chuyển đổi các điểm trường bỏ trống thành trung tâm sinh hoạt văn hóa cộng đồng cho đồng bào dân tộc thiểu số tại Tây Nguyên. “Em rất trân trọng và biết ơn vì mình có cơ hội được đi học và được tiếp cận giáo dục. Khi nhìn thấy các trường nhỏ bị bỏ trống, em thật sự tiếc cho chúng, dù gì đó cũng là từng nơi gieo chữ của một thế hệ nào đó, mà bây giờ nó lại bị bỏ trống… Vì vậy em muốn hồi sinh chúng lại với một hình hài mới và nhiệm vụ mới”, Phúc bộc bạch.

Hai đồ án vì thế cùng đi từ một thứ đã tồn tại: một phương thức ứng xử với tự nhiên ở miền Tây, một không gian giáo dục ở Tây Nguyên. Nhưng không hề dừng lại ở việc bảo tồn hay tái hiện, các sinh viên đặt vấn đề về cách những giá trị ấy có thể tiếp tục vận hành trong hiện tại. Đó cũng là điểm tạo nên sự khác biệt theo TS.KTS. Đặng Thanh Hưng, giảng viên khoa Kiến trúc UAH, cũng là giảng viên hướng dẫn đồ án. Theo thầy, ở vòng thi ARCASIA, các đồ án đã được tuyển chọn từ cấp quốc gia nên chất lượng chung rất cao, nhiều bài khai thác những câu chuyện bản địa. Với Huy và Phúc, khác biệt nằm ở cách mỗi em xây dựng câu chuyện thiết kế từ một bối cảnh cụ thể và truyền tải được câu chuyện ấy đến ban giám khảo. “Có lẽ, chiến thắng của hai em đến từ niềm tin và cảm xúc mà các em truyền tải qua câu chuyện thiết kế của riêng mình đến với ban giám khảo, và họ tin và thấm được câu chuyện các em đang muốn kể”, TS.KTS. Đặng Thanh Hưng nhận định.

Với Huy, sự tiếp nhận ấy có ý nghĩa hơn cả thứ hạng. Sau khi công bố kết quả, điều khiến bạn vui nhất là câu chuyện của The Alluvial Trap được ban giám khảo thấu hiểu. “Đây không phải một công trình để đứng yên, mà là một hệ thống giúp thiên nhiên và cộng đồng tiếp tục tạo nên vùng đất”, Huy nói.

Câu chuyện từ Việt Nam mở hành trình ra quốc tế

Khi đưa một ý tưởng gắn với bối cảnh Việt Nam ra một cuộc thi quốc tế, cách trình bày để người nghe hiểu đúng câu chuyện cũng quan trọng như bản thân ý tưởng. Với Huy, đó là kỹ năng được tích lũy qua nhiều lần tham gia các cuộc thi trước ARCASIA 2026, từ FuturArc Prize, Prize - Architecture & Culture Award, AYDA Awards đến vòng quốc tế AYDA 2024 tại Tokyo. Huy tâm sự: “Qua những lần đó, em học được cách làm rõ ý tưởng và trình bày sao cho ban giám khảo ở một bối cảnh khác vẫn hiểu được điều mình muốn nói”.

Với The Alluvial Trap, Huy cũng xem việc tham dự ARCASIA là một cơ hội để kiểm chứng khả năng ấy. “Em muốn mang bài đi quốc tế để xem một câu chuyện rất Việt Nam có thể được mọi người ở những bối cảnh khác hiểu và đồng cảm đến đâu”, Huy chia sẻ. Với Huy, quá trình học tập, rèn luyện tại UAH và “va chạm” ở những cuộc thi cũng là quá trình thay đổi cách nhìn về nghề. Bạn tâm sự: “Sau 5 năm ở UAH, em nhận ra mình không chỉ thích ‘cái đẹp’ nữa. Em quan tâm nhiều hơn đến văn hóa, con người và cách kiến trúc có thể giải quyết một vấn đề thực tế”. 

Phúc lại nhìn hành trình của mình qua một cách khác. Bạn cho rằng mỗi cuộc thi là một trải nghiệm giúp bạn tích lũy thêm kỹ năng, từng bước hoàn thiện cách làm nghề. Giải Đồng tại ARCASIA 2026 vì thế không tách rời những nỗ lực trước đó, cũng như sự hỗ trợ của nhiều người trong quá trình thực hiện Roofs Matching. Từ những góp ý ở vòng tuyển chọn trong nước, giảng viên hướng dẫn, bạn bè, các anh chị khóa trên, sinh viên khóa dưới đến gia đình, Phúc cho rằng thành quả lần này là kết quả của một hành trình có sự góp sức của nhiều người. “Em cảm thấy mình không thể đi đến ngày hôm nay, nếu thiếu những người “Quý nhân” này đồng hành và hỗ trợ”, Phúc nói.

Theo TS.KTS. Đặng Thanh Hưng, sự hiện diện ngày càng rõ của sinh viên UAH tại các cuộc thi và sự kiện chuyên ngành quốc tế cũng phản ánh những cơ hội để người học tiếp xúc, kết nối và kiểm chứng năng lực trong những bối cảnh rộng hơn. “Những năm trở lại đây, sinh viên Việt Nam và cụ thể là sinh viên của trường UAH có nhiều cơ hội được tiếp xúc, kết nối và vươn xa hơn ra khu vực và thế giới thông qua các cuộc thi, sự kiện chuyên ngành mang tầm quốc tế”, thầy Hưng chia sẻ.

Những thành tích nối dài cũng là biểu hiện của tinh thần học thuật vẫn luôn được hình thành và nuôi dưỡng trong sinh viên UAH. Từ những câu chuyện rất cụ thể của Việt Nam, sinh viên UAH đang từng bước khẳng định dấu ấn trong giới chuyên môn, khẳng định nền tảng từ học tập, nghiên cứu và tinh thần không ngừng học hỏi.